بررسي تحقق توسعه پايدار

تحقق توسعه پايدار

بافت هاي قديمي اكثر شهرها به مرور زمان و در اثر تحولات جديد، عملكرد گذشته خود را از دست داده و رفته رفته رو به اضمحلال
گذارده و امروزه نيز به عنوان بزرگ ترين معضل در شهرها مطرح هستند.

در همين راستا، تحقيق حاضر به چگونگي تحقق ابعاد
کالبدي توسعه پايدار در بهسازي و نوسازي بافت شهري در بافت فرسوده کوي سجاديه پرداخته است.

روش به کار گرفته در اين
پژوهش از نوع توصيفي- پيمايشي است و اطلاعات به دو طريق مطالعات اسنادي و ميداني (پرسشنامه، مصاحبه و مشاهده)
جمع آوري شده است.

جامعه ي آماري اين تحقيق، ساکنين کوي سجاديه با جمعيتي بالغ بر 5347 نفر هستند. در اين تحقيق
نتايج زير به دست آمد: با بررسي ويژگيهاي اقتصادي، اجتماعي، کالبدي و زيست محيطي محدوده ي مورد مطالعه و مصاحبه با
ساکنين محله مورد نظر، مشکلات و معضلات کالبدي با 36 درصد، بيشترين اسباب نارضايتي ساکنين را فراهم ساخته است. پس
از مشکلات کالبدي، به ترتيب معضلات اقتصادي با 26 درصد و معضلات اجتماعي با 25 درصد و مشکلات زيس تمحيطي با 13
درصد بيشترين درصد معضلات را به خود اختصاص داده است. همچنين 89 % بناهاي موجود در بافت يك يا دو طبقه مي باشند
که 54 % يك طبقه و 35 % دو طبقه ساخته شده است. بيشترين سهم مالكيت دركوي سجاديه، مالكيت شخصي با 44 % مي باشد.
%20 زمين هاي محدوده را زمين هاي وقفي، دولتي و يا زمينهاي آستان قدس در بر مي گيرد. متأسفانه زمين متعلق به آستان قدس
با 30767 متر مربع كه 10 % مساحت محدوده را در برمي گيرد، به صورت زمين باير رها شده است. براي تجزيه و تحليل اطلاعات از
نرم افزارهاي Gis ،Excel و Spss استفاده شده است.

  • مقدمه

    تلاش هاي توسعه ي شهري در عصر جهاني شدن در ادبيات علمي
    برنامه ريزي شهري در جهان پيشرفته پيرامون دو محور عمده ي
    نوسازي شهري يا نوشهرنشيني و حومه نشيني متمرکز است (رهنما
    و اميرفخريان، 1384 : 86 ). پهنه هاي قديمي شهر مشهد جلو هگاه حضور
    فعاليت هاي رسمي و غيررسمي متعددي است كه گرچه در نگاه اول
    متضاد و ناهمخوان به نظر مي آيند، به مرور زمان و با تغييرات ساختار
    كالبدي، سازمان مناسبي يافته و شكل و محتواي آنها در تلفيق با
    يكديگر خاستگاه بهترين نمونه هاي فضاي شهري ايراني شده است، اما
    آنچه امروزه اين محلات را به گر ههاي مساله دار بدل كرده، فرسودگي
    (كالبدي، اقتصادي، اجتماعي) بر اثر گذر زمان و آسيب پذيري مصالح
    آنهاست.
    به منظور حفظ بافت به صورت زنده و خودجوش، حضور ساكنان محلي
    ضروري است، اما متاسفانه به علت فقدان تسهيلات زندگي در بافت
    و معاصر نشدن آن، خانوارهاي اصيل و قديمي مهاجرت كرده و افراد
    بيگانه با محل و بدون آگاهي، تنها به علل اقتصادي )ارزش پايين
    ملك و اجاره بها( در آن ساكن شد هاند و مرمتك‌نندگان بافت، ناگزير
    كل بافت را همچون جسم مرده اي م ينگرند و با استفاده از شيوه هاي
    تقليدي كه هماهنگي با وضعيت اقتصادي و اجتماعي محله ندارد، تنها
    به كالبد م يپردازند (مومني و ديگران، 1389 : 32 ). هر سرزميني داراي
    استعدادهاي طبيعي ويژه خود است و زندگي، از جمله ساختارهاي
    شهري در آن سرزمين، تحت تأثير شرايط محيط جغرافيايي شكل
    م يگيرد و تكامل مي يابد. مسأله مهم در شهرها رسيدن به توسعه پايدار
    است و به منظور توسعه پايدار شهري در محيط جغرافيايي، طرح ها
    و اقدامات بهسازي و نوسازي شهر بايد متناسب با ساختار اكولوژيك
    آن منطقه صورت گيرد (شماعي و پوراحمد، 1384 : 2). اما متأسفانه حاكم
    شدن رويكردهاي مهندسي در توسعه شهري، ابعاد نوسازي تغيير داد.
    «نوسازي كالبدي » شهري را با يك بعد و آن حاكم شدن اين ديدگاه كه
    در ايران به دليل سهولت وارد كردن فن آوري ساخت و ساز و سختي كار
    با اجتماعات محلي، شدتي بيشتر از جوامع غربي يافت، تنها جنبه هاي
    تكنيكي نوسازي بافت هاي فرسوده حاكم شده و تكنسي نها، بازيگردان
    اصلي صحنه هاي ساخت و ساز در بافت شهري شدند. بديهي است در
    چنين شرايطي عوامل اجتماعي- فرهنگي، اقتصادي و … به فراموشي
    سپرده شده و نتايج ناگوار جدايي مردم از سازندگان و حامي آنان كه
    معمولاً دولت بوده، بروز كرده است (عندليب، 21:1387 ). كم رنگ بودن
    مشاركت مردم ساكن اين بافت ها و استفاده از طرح هاي نامناسب براي
    اين محلات باعث گرديده تا اين مناطق جوابگوي نيازهاي جمعيتي
    شهر نباشند و استفاده از اين بافت ها به عنوان وسيله اي براي جلوگيري
    از توسعه فيزيكي ناموزون شهر كمرنگ تر شود )مومني و ديگران، 1389 :
    .)32
    بافت فرسوده کوي سجاديه در مرکز کلان شهر مقدس مشهد و در
    مجاورت ناپيوسته مجموعه حرم مطهر زمينه ساز پيدايش تنگناهاي
    کالبدي، اقتصادي، اجتماهي و فرهنگي فو قالذکر شده است. از اين رو
    ساماندهي فضايي و توانمندسازي شهروندان ساکن در کوي سجاديه در
    فرآيند احياء و تجديد حيات به نگرشي سيستمي و رويکردي همه جانبه
    با برنامه ريزي کلان نياز دارد. توجه به اينکه فرسودگي عمومي کالبدي
    ابنيه موجود در بافت کوي سجاديه ضرورت تخريب و نوسازي را الزامي
    نموده است، اين مسئله مي تواند به عنوان يک فرصت جهت جبران
    اشتباهات گذشته در خصوص ناديده گرفتن اصول شهرسازي، زيست
    محيطي و توسعه پايدار محسوب شود. دستيابي به اين هدف مستلزم
    انجام مطالعات گسترده جهت نيل به شاخ صهاي بافت شهري پايدار و
    شيوه هاي شهرسازي تحقق توسعه پايدار مي باشد که با در نظر گرفتن
    فرص تها و تهديدهاي موجود در اين باف تها و ملزومات فني حقوقي
    آنها، ضوابط و معيارها و الگوهاي سازماندهي شهر مي تواند بدست آيد
    و جهت اعمال در برنامه هاي بهسازي و سازماندهي مجدد بافت هاي
    فرسوده و هدايت فعالي تهاي عمراني و ساخت وساز در آنها مورد
    استفاده متوليان، برنام هريزان و مديران اجرايي قرار بگيرد.

* محدوده ي مورد مطالعه

شهر مشهد دومين کلانشهر و بزرگترين شهر مذهبي ايران، به برکت
وجود مرقد شريف هشتمين امام شيعيان جهان، پيشينه اي 1200 ساله
دارد. وسعت اين شهر حدود 300 کيلومتر مربع و جمعيت آن در سال
1385 حدود 2 ميليون و 427 هزار نفر بوده است )رهنما و برادران قاسمي،
1388 : 29 (. محدوده ي مطالعاتي مورد نظر «کوي سجاديه » با احتساب
عرصه ي دو گود شهيد احمدي و فخار واقع در جنوب غرب منطقه ي
پنج شهرداري مشهد و در مجاورت حرم مطهر رضوي در ضلع شمال
شرق آن واقع شده است. اين محدوده داراي 1361 خانوار و 5463 تن
جمعيت است )خاکپور و ديگران، 1388 : 59 (.
* روش تحقيق
رويکرد حاکم بر اين پژوهش توصيفي- پيمايشي است. محدوده
جغرافيايي مورد مطالعه اين پژوهش، کوي سجاديه با مساحت 3/ 38
هکتار و جمعيت 5347 نفر است.گردآوري اطلاعات از طريق مراجعه
به آمار سرشمار يهاي نفوس و مسکن، سازمان بهسازي و نوسازي،
برداش تهاي ميداني و مصاحبه با ساکنين محله و همچنين با کارشناسان
مرتبط و مشاوران طرح هاي تفصيلي جهت دريافت نظرات و ديدگاه هاي
علمي و اجرايي درباره محدوده ي مورد مطالعه صورت گرفت. نقشه هاي
پاي هي مورد نياز براي تحقيق، در محيط Autodesk Map آماده شده
و تجزيه و تحليل داده نقش هها و تهيه ي نقشه هاي خروجي در محيط
GIS صورت گرفته است. براي تعيين حجم نمونه از فرمول كوكران
استفاده شده است. برطبق اين فرمول، تعداد 196 نفر براي پرسشگري
مورد نياز بودكه با احتمال ريزش برخي پرسشنامه ها، 200 نفر از
رؤساي خانوارهاي ساكن كل محله انتخاب گرديدند.در تجزيه و تحليل
اطلاعات از نرم افزارهايي همچون Excel و Spss استفاده شده است.
* فرضيه تحقيق
بافت هاي فرسوده درون شهري بهترين پتانسيل براي عملي کردن و
گسترش ابعاد توسعه پايدار در شهرها هستند.
پيشينه تحقيق
طي يک و نيم قرن گذشته، مطالعات گسترده اي از جانب شهرسازان، در
حيطه ي مداخله و ساماندهي و بهسازي بافت هاي قديمي صورت گرفته
است )آذر و حسي نزاده دلير، 1387 : 119 (. بهسازي و مرمت بافت هاي
فرسوده شهري به طور مجزا و مستقل از بناهاي تاريخي به عنوان عنصر شهري زنده و پويا تا قبل از جنگ جهاني دوم هيچ گاه مورد توجه
کنگر ههاي مرمت قرار نگرفته بود. اولين سمينار بين المللي که آشکارا به
مرمت، حفاظت و بهسازي بافت هاي فرسوده شهري توجه کرد؛ کنگره
گوبينو ) 1960 ( بود. تدوين-کنندگان منشور جهاني آمستردام ) 1975 (
نيز خواستار تغييرات وسيع در موازين قانوني و مقرارات اجرايي مداخله
در باف تهاي فرسوده شهري شدند به نحوي که بتوانند در آشتي دادن
فضاهايي کالبدي قديمي با فضاهاي زندگي مدرن توفيق يابند. به اين
ترتيب بحث مرمت و بهسازي و نوسازي بافت هاي قديمي و فرسوده
شهرها از اواسط قرن 19 ميلادي در اروپا از ديدگا هها و پيشنهادات
مرمتي پيشتازان معماري و رشته هاي وابسته مجزا شد. لذا منشور آتن
در 1931 تا قطعنامه آمستردام با روندي تکاملي به تدريج از انحصار
جنبه هاي صرف هنري خارج شد و به همراه توجه به تک بناها به
عنوان اثري منحصر به فرد به مجموعه مسايل اجتماعي – اقتصادي در
بناها در باف تهاي قديمي شهري نيز تسري يافت. در زمينه مباحث
توسعه پايدار در سطح مجامع بي نالمللي بيش از چند دهه نمي گذرد،
اما در طول تاريخ، همواره موضوع حفظ و نگهداري از جوامع براي
نسل هاي آتي مطرح بوده است. آنچه با گذشت زمان و انباشت تجارب
تغيير كرده، نوع نگاه به جهان و نيز نگرش به تاثير متقابل رشد و
فناوري در توسعه پايدار است. زماني متصور مي شد، دستيابي هرچه
بيشتر به رشد اقتصادي و كاربرد فناوري متضمن توسعه پايدار است،
اما امروزه محدوديت هاي رشد و فناوري در دستيابي به توسعه پايدار،
مورد توجه و تاكيد روز افزون قرار دارد. پس از تشديد فعاليت هاي
آلود هکننده در دهه 1950 و 1960 توجه به مسائل زيست محيطي
در سطح جهان آغاز شد. در سال 1968 مجمع عمومي سازمان ملل
متحد تصميم به برگزاري کنفرانس بي نالمللي محيط زيست گرفت.
به دنبال آن، اولين کنفرانس جهاني در ژوئن 1972 در استکهلم برگزار
شد. حاصل کار کنفرانس، صدور بيانيه محيط زيست انساني بود که
در آن وابستگي انسان به محيط زيست و چگونگي شکل دهي به آن
بيان شده است. در نتيجه اين کنفرانس در دسامبر 1983 ، دبيركل
سازمان ملل متحد ضرورت تأسيس كميسيون ويژه و مستقلي به نام
كميسيون جهاني محيط زيست و توسعه، با هدف تدوين دستورالعمل
جهاني براي تغيير را مطرح كرد. تغييرات مورد نظر اين كميسيون
)ارائه راهبردهاي درازمدت زيست محيطي، به منظور دستيابي به
توسعه پايدار از 2000 م به بعد( بود. کميته محيط زيست در سال
1987 گزارش “آينده مشترک ما” را به سازمان ملل ارائه کرد.”برانت
لند” واژه توسعه پايدار ) Sustainability Development ( را اولين بار به
طور رسمي در اين گزارش” آينده مشترک ما” مطرح کرد. كميسيون
برونتلند، نخستين تلاش جهاني در زمينه توسعه پايدار بشمار مي آيد.
اين كميسيون همچنين اولين سند تدوين خط مشي بي نالملل در زمينه
رابطه متقابل نظام اقتصادي و رفاه زيست محيطي را ارائه داده است.
در ژوئن 1992 همزمان با بيستمين سالگرد کنفرانس استکهلم در شهر
ريو برزيل “کنفرانس زمين” برگزار شد که در آن فعاليت هاي بيست
ساله بين المللي و ملي را در زمينه هاي زيست محيطي را ارزيابي کرد.
دستاورد اين کتفرانس، ارائه نظريه “توسعه پايدار” است.
در ايران اولين اقدام مطالعاتي در سال 1348 به سرپرستي مهندس
توسلي در مورد بافت قديم «شهر يزد » انجام گرفته، طرح بعدي «طرح
بهسازي محله هاي فرسوده تهران « » بازار عودلاجان » بود که در سال
1359 تهيه شد، حدود سال 1363 مجموعه طر حهاي «روانبخشي » در
بافت هاي قديم شهرهاي ايران به واسطه وزارت مسکن و شهرسازي در
چند شهر به اجراء در آمد )رهنما، 1375 : 238 (. همچنين در ايران نيز
همچون ساير كشورهاي جهان، به توسعه پايداربا تاكيد برحفظ محيط
زيست توجه شده و به تدريج در عرصه سياستگذاري، برنامه ريزي
واجراي فعالي تهاي مختلف و ساير مولفه هاي توسعه پايدار به عنوان
مفهومي فراگير و چند بعدي مورد عنايت بوده است و كميته ملي
توسعه پايدار در راستاي دستيابي به اهداف حفاظت از محيط زيست و
دستاوردهاي اجلاس زمين در تاريخ 17 / 6/ 1372 تشكيل شد. امروزه
نيز مقولاتي چون توسعه پايدار شهري، پايداري شهر، شهرنشيني پايدار،
شهر اكولوژيك، شهر سالم و شهر سبز هر چه بيشتر جاي خود را در
محافل علمي و تصميم گيري باز مي كند.
■ مباني نظري تحقيق
در اين که شهر پديد هاي تاريخي است، ترديدي وجود ندارد، چنين
پديد هاي نمي تواند از پيشينه خود بگسلد، از اين رو در رشد و توسعه
فضايي- کالبدي توجه به ويژگي هاي بومي ضروري است. بخش
چشمگيري از تاريخ و فرهنگ شهر در کالبد آن تجلي مي يابد که
نشا ندهنده ارزش ها، باورها، اعتقادات، هنرها، توان فني و ساختار
اجتماعي- اقتصادي و سياسي نسل هاي گذشته است )اميدوار و
ديگران، 1388 : 1(. بافت شهر کميتي پويا و در حال تغيير است که وضع
کالبدي شهر و چگونگي شکل گيري آن را در طول زمان نمايان مي سازد.
بافت شهر بيانگر دانه بندي فضاهاي کالبدي، شبکه ي ارتباطي و نحوه ي
دسترسي ها، چگونگي توزيع فعالي تها و در نهايت شک لگيري و گسترش
شهر در طول تاريخ مي باشد ) 47 : Chapin,1979 (. به طورکلي هر بافت
شهري متشکل از دو بخش عمده مي باشد. 1-کالبد ) فرم( 2- کارکرد
)نقش(. ترکيب کالبد و کارکرد به لحاظ ميزان فرسودگي الگوهايي را
نشان مي دهد. بخش هايي از بافت هاي شهري که کيفيت هاي کالبدي و
کارکردي آن ها کاهش يافته و مختل گرديده است، بافت فرسوده ناميده
مي شود. فرسودگي بر دو نوع است 1- فرسودگي کالبدي 2-فرسودگي
عملکردي. هرگاه فعالي تها و کاربري ها پاسخگوي نيازها باشند ولي
کالبد آسيب ديده باشد و يا نظام فعاليت ها به هم ريخته، کاربر يها
مختل گردد ولي کالبد حفظ شده باشد، فرسودگي نسبي است و اگر هر
دو نوع فرسودگي حادث شود، فرسودگي کامل است. همچنين هر يک
از اين زير طبقات نيازمند بکارگيري الگوي خاصي از نوسازي )فرسودگي
کامل( تا بهسازي )فرسودگي نسبي( مي باشد. بافت در شهرسازي به
معني گستره اي هم پيوند است که از بناها، راه ها، مجموعه ها، فضاها،
تاسيسات و تجهيزات شهري و يا ترکيبي از آن ها تشکيل شده باشد
)رهنما، 1388 : 65 (. بافت هاي قديمي به همراه عناصر و فضاهاي شهري
درون خود مانند شبکه معابر، بازارها، مساجد و کاروان سرا و غيره، علاوه
بر شکل فيزيکي و خصوصيات کالبدي، ارز شهاي فرهنگي، اجتماعي
و تاريخي ويژ هاي را نيز درخود نهفته دارند )مشهدي زاده دهاقاني، 1378 :
-7 381 (. يکي از مصاديق دگرگوني امروز شهرهاي ايران، افت فيزيکي
و اجتماعي بخش هاي قديمي و بافت هاي مسأل هدار شهري در درون
شهرهاست که بر اثر عوامل بيروني و دروني، با مشکلات عديده اي
سال یازدهم، شماره 54 ، تیر 1390
ماهنامه تخصصى پژوهشى
عمران، معمارى، شهرسازى
121
مواجه اند و به مرور زمان، کهنه و دچار فرسودگي شده اند )عزيزي و آراسته،
1389 : 2(. بافت هاي فرسوده محدوده هاي آسي بپذير در برابر مخاطرات
طبيعي به شمار مي آيند كه نيازمند برنامه ريزي و مداخله هماهنگ
براي سامان يابي هستند. مشخصه اين باف تها ناپايداري و مجموعه اي از
نارساي يهاي كالبدي، عملكردي، حركتي، زيست- محيطي، اجتماعي-
اقتصادي و مديريتي است )فلامکي، 1384 : 99 (. فرسوده شدن بافت هاي
شهري در گذر زمان را مي بايست در فرايند شهرنشيني و شهرسازي
كشور مورد بازخواني قرار داد. در چنين فرآيندي، رشدهاي شتابان نقش
مؤثر و مداومي را در وسعت-يابي شهرها از يك سو و در قديم و جديد
كردن فضاهاي قبلي و مابعد آن از ديگر سو، داشته اند )باقريان، 1389 :
142 (. در دنياي انديش هپردازي در مورد مداخله در باف تها و فضاهاي
کهن شهري، دو گرايش و ديدگاه عمده وجود دارد: کارکردگرايي و
فرهنگ-گرايي. در ديدگاه کارکردگرايي اولويت با مقولات اقتصادي
بوده و محتواي فرهنگي از جايگاه مناسبي برخوردار نيست. در ديدگاه
فرهنگ گرايي برعکس، شرايط و ارزش هاي فرهنگي عامل غالب در
شک لدهي فضا تلقي مي شوند. ارزش گذاري بيش از حد به گذشته از
مشخصات بارز اين تفکر است. ديدگاه کارکردگرا فضاهاي شهري کهن
را از ديد مصرفي نگريسته، پس به دگرگوني آن اعتقاد دارد. در حالي
که ديدگاه فرهنگ گرا به اين فضاها به ديد موزه م ينگرد و از اين رو امر
به حفاظت مي نمايد ) Trancik,1981 (. موضوع توسعه ي شهري پايدار
از جمله مباحث مهم در شهرسازي معاصر است که بخش وسيعي از
ادبيات علمي توسعه ي شهري و نيز سياست ها، برنام هها و طرح ها را به
خود معطوف ساخته است )روستا، 1389 : 52 (. در شهرها، مفاهيم پايداري
و توسعه ي پايدار شهري بر پاي هي طرفداري از منطق و ابعاد اکولوژيکي،
اقتصادي و سياسي– اجتماعي، فرهنگي و فضايي و نيز تقابل اين ابعاد
است )زياري و ديگران، 1388 : 425 (. کاربرد اصطلاح توسع هي پايدار، براي
اولين بار در اواسط دهه ي 1970 و کتاب معروف او با عنوان «تنها يک
زمين » نسبت داده مي شود )سرايي و زارعي فرشاد، 1388 : 15 (. نظريه ي
توسعه ي پايدار، در دهه ي پاياني قرن بيستم، در پي شکست مکاتب
مختلف برنام هريزي از جمله مدرنيسم و پسامدرنيسم، در عدم توانايي
به شرايط مطلوب زندگي و آثار مخرب بر محيط زيست جهان، ملي،
منطق هاي و محلي پا به عرص هي وجود گذاشت )زياري، 1380 : 371 (.
از نظر مکلارن برخي مشخصات کليدي پايداري شهري که غالباً در
ادبيات و اسناد مربوط به اين موضوع بيان مي شوند عبارتند از: برابري
بين نسل ها، برابري در حفاظت از منابع طبيعي )و زندگي در چارچوب
ظرفيت و تحمل آن(، استفاده ي حداقل از منابع تجديد نشدني، بقاي
اقتصادي و تنوع، جامعه ي خوداتکا، رفاه فردي و رفع نيازهاي اساسي
جامعه )رهنما و عبا سزاده، 1387 : 70 (. اصول مشخص در توسعه ي پايدار
شهري را مي توان در موارد زير خلاصه کرد: صرف هجويي در مصرف
انرژي، كاهش فاصله ي محل كار و زندگي، كاهش استفاده از ماشين
براي سفرهاي كاري، توسعه ي شبك هي حمل و نقل عمومي و دسترسي
پياده، حفظ تنوع زيستي و فرهنگي شهر، بازيافت صد درصد زباله
و فاضلاب و كاهش آلودگي هاي زيست محيطي ), Rahnama,2005
.)357
بنابراين مي توان گفت که: بهسازي و نوسازي با هدف هاي توسعه ي
پايدار هماهنگي فراواني دارد. به عبارت ديگر اقدامات نوسازي و بهسازي
شهري به دنبال تحقق توسع هي پايدار شهري است. بر اين اساس بررسي
و تبيين نظريه ي شهر پايدار و توسعه ي پايدار شهري در فرآيند نوسازي
و بهسازي شهري لازم و ضروري است )ترنر، 1376 : 180 (. در شهرسازي و
شهرنشيني پايدار به موازات توجه به مسايل زيست محيطي، به مسايل
اجتماعي و انساني، به ويژه عدالت اجتماعي و اقتصادي، توسعه ي مسکن
مناسب و زندگي سالم براي همه ي شهروندان نيز توجه مي شود. به نظر
مي رسد شهر پايدار داراي دو خصلت مهم است: يکي اين که، شهر پايدار
حفاظت از منابع طبيعي و محيط زيست و تداوم و پايداري منابع براي
نسل حاضر و نس لهاي آينده و جهاني فکر کردن و محلي عمل کردن
م يپردازد. دوم، حفاظت از ارز شهاي تاريخي– فرهنگي بومي شهر
توسط اقدامات بهسازي و نوسازي ضمن حفظ هويت به تکامل بخشي
و پويايي شهر و توسعه ي حيات مدني شهر و شهرنشيني توجه دارد
)شماعي و پوراحمد، 1384 : 280 (. عده اي معتقدند که شهرها بالاخره روزي
پايدار خواهند شد و اين تصور براي آ نها همسان با گروهي ديگر که
معتقدند پايداري شهرها يک توهم و خيال است، بديهي است ) Peter
.)Berg, 1988
تنزل و فرسودگي و پايان عمر بناها و واحد هاي ساختماني به لحاظ
فيزيکي )استهلاک( پديده اي طبيعي و غير قابل اجتناب است. بنابراين
تلاش براي انتخاب الگو يا استراتژي هاي که بتواند جريان زندگي را در
اين منطق دائمي کند، ضروري است. چنين الگو هايي بايد داراي منشاء
محلي و بومي و مبتني بر مشارکت مردم باشند. يعني درو نزا و پايدار
باشند. همچنين همگامي با گذر زمان را داشته و در عين حال “ميراث
باستاني” را حفاظت و مسائل اقتصادي اجتماعي ساکنان را مد نظر قرار
دهد. بنا براين تجديد حيات مراکز شهري بايد داراي”اقتصاد پايدارتر
از نظر فرهنگي” بوده و از ايده “توسعه پايدار” و برنامه ريزي ميراثي”
تغذيه کند )رهنما، محمد رحيم، 1388 (.
نتايج حاصل از اين پژوهش نشان مي دهد كه گرچه توجه به نقش و
ارتقاء وضعيت فضاهاي شهري و به خصوص بافت هاي فرسوده شهري
همواره وجود داشته اما نگاه صاحبنظران به اين موضوع از روندي
يكنواخت و ثابت برخودار نبوده و در دوران گوناگون متفاوت بوده
است . بررسي روند نظريه ها و رويكردهاي غالب بيانگر آن است كه با
گذشت زمان هم به حضور انسان به عنوان عامل اصلي ايجاد پويايي
و سرزندگي در فضاي شهري، توجه بيشتري گرديده و هم تمركز از
ويژگي هاي كمي انساني همچون جاذبه هاي بصري به شاخصه هاي
كيفي مانند ايجاد امنيت وپايداري محيطي تغيير پيدا نموده است.
مهمترين رويكردهاي مورد اشاره شامل موارد ذيل مي باشد:
تاكيد بر ادراك فضايي و بصري ، تقويت تعاملات اجتماعي، گسترش
پياده مداري ،تثبيت نقش كالبدي و اجتماعي فضاهاي شهري ،ايجاد
امنيت و انسان مداري در قلمروهاي عمومي مي باشد.
■ دستيابي به توسعه پايدار در بافت هاي فرسوده
اهدف پايداري اغلب در قالب سه واژه محيط، اقتصاد و عدالت بيان
مي شوند و در يک جامعه پايدار تمام اي نها به جاي اين که به مرور
زمان تخريب شوند، قوت وگسترش مي يابد. در تمامي تعاريف مرتبط
با توسعه پايدار مبحث ارتقاء كيفيت زندگي ضمن در نظر گرفتن
ظرفيت تحمل محيط زيست و پاسخگويي به نيازهاي نسل حاضر
ماهنامه تخصصى پژوهشى
عمران، معمارى، شهرسازى
122
بدون ايجادمحدوديت براي امكانات نسل هاي آينده درراستاي تامين
نيازهايشان مدنظر مي باشد. علاوه براين مي توان چنين عنوان كرد كه
ايده پايداري مفهومي است كه چهار مولفه زيست محيطي، اجتماعي،
اقتصادي و كالبدي را تواماً مورد توجه قرار م يدهد. بنابراين با تشريح
اين چهار مولفه و ملاحظات مرتبط با پايداري شهري در واقع تعريفي
جامع و همه جانبه نگر در رابطه با پايداري شهري مطرح م يگردد
)مشارزاده- صبري، 1388 (.
• دستيابي به توسعه پايدار در بافت هاي فرسوده با ملاحظات زيست
محيطي
• دستيابي به توسعه پايدار در بافت هاي فرسوده با ملاحظات
اجتماعي
• دستيابي به توسعه پايدار در بافت هاي فرسوده با ملاحظات
اقتصادي
• دستيابي به توسعه پايدار در بافت هاي فرسوده با ملاحظات کالبدي

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *